Wat is het verschil tussen een zwerfkat en een verwilderde kat?

Wat is het verschil tussen een zwerfkat en een verwilderde kat?

rechtenvrije-foto-oudere-cyperse-kat-verschil-zwerfkat-verwilderde-kat

De meeste mensen weten niet dat er een (groot) verschil is tussen een zwerfkat en een verwilderde kat.
De termen worden, ook in de media, door elkaar heen gebruikt terwijl de aanpak van (overlast veroorzaakt door) dit soort katten kan verschillen.

In dit artikel leggen wij uit wat het verschil is tussen een zwerfkat en een verwilderde kat. Stichting Kattenzorg Nijmegen e.o. werkt in een straal van 25 km rondom Nijmegen samen met andere stichtingen én gemeenten om de (overlast van) zwerfkatten en verwilderde katten op een diervriendelijke manier aan te pakken. Met diverse gemeenten in deze regio zijn hierover afspraken gemaakt.

Helemaal onderaan deze informatieve tekst vindt u informatie over wat u zelf als particulier kunt doen, om verwilderde katten of zwerfkatten te helpen.

De problematiek van verwilderde katten
beleidsadvies van een werkgroep aan een gemeente in ons werkgebied, 2002

De verwilderde kat, leefwijze, biotoop en populatie
Verwilderde (huis-)katten (Felis Catus) worden geboren en groeien op zonder contacten met mensen. Hun instincten ontwikkelen zich primair om te kunnen overleven. Mensen betekenen gevaar, net als voor andere in het wild levende dieren. Toch kunnen verwilderde katten, ook wel zwerfkatten genoemd, niet zonder mensen (met als uitzondering de katten op de Waddeneilanden). Ze wonen meestal in de nabijheid van mensen en zijn ook grotendeels van hen afhankelijk qua voedsel en schuilruimtes.

Zwervende huiskatten verwilderen makkelijk en gaan dan in hun gedrag steeds meer op hun wilde verwanten lijken. Ze hebben echter geen solitaire leefwijze zoals wilde katten, maar leven in sociale groepen. Vaak zijn de leden van de familiegroep in de vrouwelijke lijn aan elkaar verwant en weren zij buitenstaanders.

Het voortplantingssucces van verwilderde katten is gering en neemt af naarmate de populatie onafhankelijker leeft van de mens. De aanwas is vaak geringer dan de sterfte, zodat de populatie alleen kan voortbestaan door aanvulling vanuit de huiskattenpopulatie. Belangrijke doodsoorzaken onder volwassen dieren zijn verkeer, ondervoeding, afschot, parasitaire infecties en andere ziekten en bij katers ook gevechten. Een leeggevallen plek wordt snel ingenomen door een nieuweling. Verwilderde katten krijgen hooguit één maal per jaar jongen. De conditie van het vrouwtje, het voedselaanbod en de geschiktheid van de nestplaats spelen hierbij een rol.

Het voedselaanbod en de schuilplekken zijn vaak bepalend voor de aanwezigheid van een groep verwilderde katten. Naast vuilniszakken en voedsel dat op straat wordt gegooid zijn er veel mensen die uit medelijden de dieren bijvoeren. Vaak vullen de katten het voedsel aan met eigen vangsten van muizen, mollen, vogels en aas. Als alle factoren gunstig zijn, kunnen er op een relatief klein oppervlak veel katten leven. De home-ranges (territoria) van de katten in de stad overlappen elkaar, geconcentreerd rond het voedselaanbod. Ongecastreerde katers hebben een grotere home-range dan poezen en zijn minder gebonden aan een bepaald gebied. Ze bezoeken verschillende groepen vrouwtjes, waarvan ze er in de paartijd zoveel mogelijk proberen te bevruchten. Katers die minder dominant zijn (en gecastreerde katers) zijn honkvaster en hebben een kleinere home-range dan dominante katers. Zij kunnen zich bij een groep aansluiten.

rechtenvrije-foto-cyperse-kat-kattenzorg-nijmegen-verschil-zwerfkat-verwilderde-kat

Verwarring met andere soorten katten en wetgeving
De echte wilde kat (Felis Silvestris) en verwilderde katten kunnen makkelijk met elkaar worden verward (vooral cyperse* katten). wilde katten komen echter in Nederland niet voor. Verwarring met tamme katten (huiskatten met een eigenaar) ligt veel meer voor de hand en gebeurt dan ook regelmatig. Uiterlijk verschillen ze niet (alleen soms qua verzorging of conditie), verschillen komen naar voren in het gedrag t.a.v. mensen. Een verwilderde kat is meestal schuw en niet of nauwelijks te benaderen.

*Een cyperse kat (ook cyper of, naar het Engels: tabby) is een kat met een bepaalde tekening in de vacht, waarin strepen of lijnen, stippen of verbogen patronen voorkomen. Het cyperpatroon komt voor bij veel verschillende kattenrassen. De cyper is dus geen apart ras, zoals sommigen abusievelijk denken.

Bron: Wikipedia

Ook in de wet- en regelgeving zijn er duidelijke verschillen:

Huiskatten
Veel huiskatten, katten die een eigenaar hebben, struinen rond in tuinen, parken en buitengebieden, soms ver van het erf van de eigenaar. Deze dieren kunnen zich erg aanhankelijk tegenover mensen gedragen, maar ook zeer schuw. Huiskatten (katers) kunnen soms ook meerdere dagen van huis blijven. Lang niet alle huiskatten zijn te herkennen aan riempjes, bandjes of tatoeages.
Deze dieren vallen onder de verantwoordelijkheid van de eigenaar.

chloe-vrijwilliger-marieke-van-de-weijer-kattenzorg-nijmegen-verschil-zwerfkat-verwilderde-kat

Zwerfkatten
Een zwerfkat is (tijdelijk) zijn baasje kwijt (of omgekeerd). Zo’n zwervend aangetroffen huiskat wordt, als iemand daar aangifte van doet, door de Dierenambulance opgehaald en in het asiel twee weken beschikbaar gehouden voor de eigenaar.
De gemeente is verantwoordelijk voor de opvang van deze dieren, omdat zwerfkatten wettelijk gezien vallen onder de afdeling “gevonden voorwerpen” (NBWS, boek 5 art. 8 lid 3). 

Verwilderde katten
Een verwilderde kat heeft geen eigenaar. De verwilderde kat valt onder de categorie schadelijk wild en is vogelvrij. Buiten de bebouwde kom kan er onder bepaalde voorwaarden op gejaagd worden.
De verantwoordelijkheid voor de gemeente ligt hier primair op het vlak van bestrijding van overlast.

Overlast van en klachten over verwilderde katten
Met name in het vroege voorjaar, in de voortplantingsperiode, kunnen verwilderde katten overlast veroorzaken: vuilniszakken openkrabben, tuinen bevuilen, overlast door stank (urineren en sproeien) en geluidsoverlast (vechtpartijen en nachtelijke ‘concerten’) zijn veel gehoorde klachten. Na deze periode volgen de aangetroffen nestjes jonge katten in schuurtjes en andere ongewenste plekken. De aanwas die overleeft zorgt voor meer overlast op de geboorteplek of andere locaties Jonge katers worden na verloop van tijd uit de sociale groep verstoten en moeten zich elders vestigen. Klachten over overlast verminderen meestal in de loop van het jaar, maar komen het volgend jaar, vaak in verhevigde mate, terug.

De aanwezigheid van verwilderde katten leidt tot uiteenlopende reacties van het publiek. Een bepaalde groep ondervindt geen overlast of ervaart het niet als storend of staat er neutraal tegenover. Een andere groep is meer betrokken bij het welzijn van de katten en neemt de eventuele overlast voor lief. Vanuit deze groep worden de dieren soms bijgevoerd of op andere wijze geholpen. De laatste groep ervaart de overlast als storend tot zeer storend. Zij zijn meestal degenen die er melding van maken bij bijvoorbeeld de gemeente.

vermeerdering-katten-castratie-kattenzorg-nijmegen-verschil-zwerfkat-verwilderde-kat

Maatregelen tegen overlast van verwilderde katten
Het beperken van overlast van verwilderde katten is al op vele (dieronvriendelijke) manieren geprobeerd:

  • het verbieden van voederen van de dieren bleek geen resultaat op te leveren: de katten verhuizen naar een andere locatie of voeders leggen het voederverbod naast zich neer;
  • het wegvangen en doden van de verwilderde katten, zoals in de gemeente in kwestie lange tijd is geprobeerd, lost het probleem ook niet op:
    • de opengevallen plaatsen worden snel ingenomen door nieuwe katten (die zich weer kunnen voortplanten), omdat de levensvoorwaarden (voedsel en schuilplekken) aanwezig blijven. “De aanwezigheid van verwilderde katten op een bepaalde plek is een indicatie voor een ecologische niche voor dat aantal katten. Het wegvangen veroorzaakt een vacuüm dat aangevuld wordt door jonge katten en migratie van katten van buiten de kolonie.”
    • Het wegvangen en daarna doden van verwilderde katten is voor velen niet acceptabel. Wanneer dit de gangbare aanpak is, zullen zij geen melding doen van de overlast, waardoor het probleem steeds erger wordt. Ook zullen sommigen, die zich bij de katten betrokken voelen, op alle mogelijke manieren vangacties saboteren. In bijvoorbeeld Amsterdam en Den Haag heeft dit in het verleden geleid tot enorme burenruzies, bedreigingen en geweld.
    • Het wegvangen van katten veroorzaakt de introductie van een even groot aantal katten van buitenaf. Dit verhoogt het risico van introductie van ziektes.
    • Nieuwe katten in de kolonie veroorzaken een toename van territoriale en hiërarchische gevechten en dus een toename van de daarmee gepaard gaande overlast. Die overlast was nu juist de reden tot ingrijpen.

Diervriendelijk en effectief alternatief
Een diervriendelijk alternatief, dat wél effectief blijkt te zijn, is het vangen, neutraliseren en terugplaatsen van de verwilderde katten. Gecastreerde of gesteriliseerde katten kunnen zich in de groepen nog steeds goed handhaven. Vreemde verwilderde katten worden buiten de kolonie gehouden Hierdoor ontstaat een stabiele kolonie katten die gezonder is en zich rustiger gedraagt. Door de gewijzigde hormoonhuishouding stoppen hinderlijke stank en kattenconcerten, waardoor de overlast vermindert. Een dergelijke stabiele kolonie wordt makkelijker geaccepteerd door hun omwonenden. Deze aanpak is succesvol toegepast onder meer in de gemeentes Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, in enkele Belgische gemeentes zoals Merelbeke en Sint Niklaas (uitgevoerd door de gemeente zelf). Ook in Engeland en Amerika (o.a. San Diego) wordt deze “capture-neuter-release”-aanpak toegepast.

Deze aanpak vereist een goede samenwerking van de betrokken organisaties, heldere informatie en voorlichting over de vangacties en een toereikend budget. Om succesvol te zijn moet deze aanpak zoveel mogelijk aangevuld worden met maatregelen in de preventieve sfeer, zoals goede voorlichting over geboortebeperking bij katten, zorg dragen voor voldoende opvangmogelijkheden en het stimuleren van bemiddeling en herplaatsing.

Dit is ook de aanpak waarvoor de gemeenteraad in december 2002 met het aannemen van het “initiatiefvoorstel dierenwelzijn” gekozen heeft:

aanbevelingen voor gemeenten

  • De gemeente probeert in samenwerking met organisaties die daarvoor in aanmerking komen, wijkgericht problemen rond verwilderde katten aan te pakken middels neutralisatie en terugplaatsen en stelt hiervoor een toereikend budget beschikbaar.
  • De gemeente draagt zorg voor een goede voorlichting over geboortebeperking bij katten en ondersteunt neutralisatie-, castratie- en chipacties.

Stichting Kattenzorg Nijmegen e.o. heeft in 2015 met diverse gemeenten in de regio Nijmegen een convenant om conform bovengenoemde aanbevelingen de zwerfkattenproblematiek aan te pakken.


Wat kunt u zelf doen om de verwilderde katten en zwerfkatten te helpen?

  • Meld het altijd zo snel mogelijk bij Stichting Kattenzorg Nijmegen e.o. als u zwerfkatten of verwilderde katten in uw buurt ziet. Dit kunnen ook moederpoezen met kittens zijn, of kittens zonder moeder. Alle katten die geruime tijd bij u in de buurt rondzwerven en geen baasje lijken te hebben, kunnen bij ons worden gemeld. In samenwerking met andere stichtingen in de regio zullen wij proberen de kat(ten) te vangen en te controleren op een chip. Als de kat niet gechipt is en – met name – niet gecastreerd is, dan zullen wij trachten daarvoor zorg te dragen. Daarna wordt gekeken of de kat tam is, of wellicht nog tam gemaakt kan worden in een huiselijke omgeving. De samenwerkende stichtingen hebben hiervoor diverse gastgezinnen voor de opvang van dit soort katten.
  • Meld ons ook (overlast van) zwerfkatten en verwilderde katten als u niet in ons werkgebied woont. Wij kennen veel andere organisaties in het land die u mogelijk kunnen helpen en wij zullen u met alle plezier verwijzen.
  • Woont u afgelegen, in een boerderij, in het buitengebied, etc.? Bent u bereid een of meerdere “wilde” katten op te nemen die voor u de muizen op het erf vangen? Laat het ons dan vooral weten. Het is voor de katten die niet (meer) in een thuissituatie geplaatst kunnen worden belangrijk dat ze ergens veilig kunnen wonen, waar ze door u gevoerd worden en een droge plek hebben om te slapen. Uiteraard bent u ook bereid met de kat(ten) een bezoek aan de dierenarts te brengen als hen iets mankeert. U kunt ons uiteraard benaderen voor hulp bij het vangen als de kat erg wild is.
  • Woont u in een buurt waar de bewoners tolerant omgaan met katten? Bent u bereid de katten te voeren en mogen ze misschien bij u in de schuur of op een andere droge plek buiten slapen? Laat het ons weten! Katten die eenmaal gecastreerd zijn veroorzaken nauwelijks tot geen overlast meer. Er zijn diverse wijken en buurten in ons werkgebied waar de “wilde” katten, die niet (meer) in een woonhuis kunnen leven, worden gedoogd en waar bewoners bereid zijn ze te voeren. Doordat deze katten zijn geholpen, zullen ze zich niet meer vermeerderen. Het is fijn als er bewoners zijn die een oogje in het zeil houden en bereid zijn, eventueel met meerdere bewoners samen, de kosten op zich te nemen als een van de katten iets mankeert en naar de dierenarts moet. U kunt ons uiteraard benaderen voor hulp bij het vangen als de kat erg wild is.
  • Hebt u interesse om vrijwilligerswerk te doen als gastgezin? Wij kunnen altijd nieuwe gastgezinnen gebruiken! Bij vacatures vindt u hier alle informatie over. Het belangrijkste om te weten is, dat er voor u geen kosten aan verbonden zijn.

Hebt u nog vragen over zwerfkatten, verwilderde katten of andere vragen naar aanleiding van dit artikel? Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen.

Stichting-Kattenzorg-Nijmegen-pictologo-zg-verschil-zwerfkat-verwilderde-kat


Op 7 mei 2015 lanceerden onderzoekers van de Wetenschapswinkel van Wageningen UR in opdracht van het Stray Animal Foundation Platform een rapport over zwerfkatten in Nederland, met de naam
“Als de kat van huis is…”.

De aanpak van problemen met zwerfkatten moet zich vooral richten op het tegengaan van nieuwe instroom. Deze en andere aanbevelingen doen onderzoekers van de Wetenschapswinkel van Wageningen UR na een inventarisatieonderzoek voor een vraag van het Stray Animal Foundation Platform.

U kunt het volledige onderzoek hier online lezen of downloaden (opent als PDF). Hebt u geen PDF-reader? U kunt hier gratis een PDF-programma downloaden.